1986

De Tocht van 1986 was gedaan, de laatste deelnemers waren van het ijs geplukt en we hadden de kappen over de camera’s geplaatst.

© ANP

De afvoertroepen begonnen, dik over twaalven heen, in een vreemd spel van licht, mist en koude aan hun werk: het opruimen van onze apparatuur, het afbreken van de portable studio’s, het demonteren van stellages en portocabines.

Het vroor, dat weet ik nog. Niet echt hard, maar puntige vorst die de nagelriemen uiteen trok. Ik was klaar met mijn werk, pakte mijn jas en kuste de mevrouw van de cateringdienst.

Ik kon met wat mensen meerijden naar de stad. Nog even een borreltje halen, de eerste Beerenburg van de dag. Leeuwarden leek op een pas gebluste brand. Overal jongeren die dansend, boerend, zingend, bulkend, plassend en gierend van de lol door de straten trokken.

De tweede Tocht in twee jaar was verleden tijd; een heel schaatsgek volk kon gaan slapen. Weer Van Benthem, weer die kleine veeboer uit noordwest Overijssel.

Halfdronken

Ik dronk er een, zong wat mee met de bevolking van een vol café en bedacht hoe ik in hemelsnaam naar mijn hotel moest komen. Ik had geen afspraak gemaakt voor vervoer; vele collega’s waren gevlogen.

Nadat ik nog een tweede ‘bruuntje’ weggetikt had en me een weg zocht naar het toilet in de kroeg die vol hing van jong, halfdronken en vrolijk publiek, werd ik op de arm getikt.
Een vijftiger, een man met een schaatsmuts op.

Iets in zijn ogen gaf aan dat ik moest luisteren en ik hield in. Samen liepen we naar een soort hofje en hij schudde mij de hand. Willem heette hij. Er viel een korte stilte tussen ons. Wat wilde hij?

Hij haalde adem en zei zoiets als: “Kan je mij misschien 25 gulden lenen? Het is een gek verhaal, maar ik ben de weg kwijt, ik heb de tocht net uitgereden, maar ik heb mijn familie gemist, ik heb geen cent op zak en ik kom uit Amerika.”

Hij was een dag eerder via Atlanta ingevlogen, zijn schoonzuster had hem opgehaald, hij had de trein naar Leeuwarden genomen, had zijn spullen achtergelaten en hij was van start gegaan.

Om half twaalf in de avond was hij binnen gekomen, samen met andere ‘wrakken’, zoals hij ze noemde. Hij was onderweg zeker dertig maal gevallen en bij een van die kukelpartijen had hij zijn portemonnee verloren. Dacht hij.

Honger en dorst

Hij herkende me. Zei hij. Van de televisie. Hij was zeven jaar eerder naar Amerika getrokken, maar hij bleef Fries en hij had zijn startnummer gehouden en nu stond hij hier en hij had zo’n honger, zo’n dorst en ik vroeg: “Waar moet je heen?”

Hij haalde zijn schouders op: “Elk bed is goed.” Hij zou zijn familie de volgende dag wel bellen. Dan konden ze hem ophalen en weer naar Schiphol brengen.

Dat zijn de momenten dat je een dikke keel krijgt, dat je onhandig met je gevoelens staat te jongleren en niet precies weet of je in de maling genomen wordt of niet.

“Zal ik iets voor je bestellen?” vroeg ik. Hij knikte en vroeg om iets van brood. Hij had al zeker negen uur niet gegeten. Voor het laatst vlak na Franeker. Een Mars die hij van iemand uit het publiek had gekregen.

Binnen twee minuten had mijn nieuwe vriend twee broodjes kaas voor zich en stond hij warme thee met honing naar binnen te slobberen. Tien minuten later had hij een slaapplaats aangeboden gekregen van een andere Fries die zich met de kleumende man bemoeide.

Ik gaf hem een biljet van 25 gulden en de cafébaas riep dat hij verder voor Willem zou zorgen. Willem, bibberend en op zijn sokken (zijn schoenen lagen ergens op een grote hoop bij de start), pakte mijn hoofd en drukte zijn vermoeide kop tegen me aan. “Thanks man, thanks Mart,” zei hij. “Dit vergeet ik niet snel.”

Een half uur later vertelde ik het verhaal aan twee collega’s die ook laat ons hotel binnenkwamen. Ze lachten: ik was fraai beetgenomen meenden ze, hoewel het wel als een mooi verhaal klonk.

Biljet

Vier, vijf jaar gingen voorbij en ineens viel er een envelop op de mat. Een gele, met mijn naam erop en mijn functie: televisiepresentator NOS. De Nederlandse PTT was behulpzaam geweest, want zonder mijn huisadres had ik dat ding toch in mijn brievenbus gekregen.

Er was geen afzender te lezen en geïnteresseerd opende ik de envelop. Er zat een velletje papier in en een biljet van vijfentwintig gulden. De tekst was (ongeveer): “Beste Mart, sorry dat ik wat laat ben, maar soms gaan dingen zoals ze gaan….”

Er volgde een verhaal over de terugreis van Leeuwarden naar zijn familie, de vlucht van de volgende middag naar New York, de doorreis naar Des Moines, Iowa waar hij twee dagen na het rijden van de Elfstedentocht was aangekomen.

Moe, met overal spierpijn en een bonkende kop. In vijf dagen uit en thuis en tweehonderd kilometer geschaatst, dat was eigenlijk alles. Hij had zich een held gevoeld, maar de mensen daar snapten niets van zijn verhaal.

Het leven had hem verder opgeslokt, hij werkte hard in het land van zijn dromen, maar hij bleef Fries en dat kruisje namen ze hem helemaal nooit meer af, besloot hij de brief. Hij bedankte me voor mijn optreden van de vroege nacht in Leeuwarden en had zich ineens gerealiseerd dat hij me nog een ‘geeltje’ schuldig was.

Mooiste dagen

Via via was hij aan zo’n biljet gekomen. Hij schreef dat hij de mooiste vijf dagen van zijn leven in 1986 had meegemaakt. De brief was ondertekend met een ferm: WILLEM.
Geen adres, geen postbus, helemaal niets.

Het is een van mijn mooiste herinneringen aan die gekke Tocht. Ik koester het en zie hem daar nog in dat café staan: een held op sokken, een compleet uitgewoond mens dat gelukkig was, hongerig, moe en kapot en dat om wat geld vroeg.

Des Moines, Iowa. Elke keer als ik die plaatsnaam zie, moet ik slikken. Dat doet de Tocht dus ook met een mens.